Instagram

Bu yazımızda “Kanada Milli Olimpiyat Komitesi” tarafından “Long Term Athlete Development Model – LTAD Model” (Uzun Süreli Sporcu Gelişim Modeli) çalışma grubu tarafından yapılmış bilimsel çalışmalar neticesinde yayınlanan esaslara değineceğiz. Kızlarda ve erkekler uzun süreli gelişim modelinin safhaları aşağıdaki gibidir:

LTAD

DPL Figure 1 Revised Sept 2010

Uzun Süreli Sporcu Gelişim Modeline Niçin İhtiyacımız Var?

Antrenörler/Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenlerinin büyüme-gelişim prensipleri ile antrenman, yarışma ve toparlanma protokollerinin uygulanmasına olan yatkınlıkları ve bilgileri artırılmalıdır. Antrenörler çalıştırdıkları sporcuların sağlık problemleri, sporcuların kendini iyi hissetmesi ve gelişimleri konusunda hassas davranmalı ve kulübe göre genel değil sporcuya göre özel program uygulamalıdır. Buna dikkat edilmediği için genelde yaşanan sıkıntılar ve yapılması gerekenler aşağıdaki gibidir:

  • Büyüme ve gelişmesi henüz başlamamış sporcular aşırı yarışma ve yük altındadır. Büyük antrenmanlar ve yarışma programları gelişmekte (büyümekte) olan sporculara uygulanmaktadır. Çocuklar 7-8 yaşından itibaren aşırı yüklere maruz kalmaktadır. Gelişme çağına başlamamış çocuklara oyun ve/veya suyu sevdirme ve öğretme niteliği taşıyan çalışmalar yaptırılmalıdır.
  • Tek tip antrenman programı hazırlanmakta hatta antrenman ve yarışma programları erkek sporculara göre hazırlanmakta ve bayanlara uygulanmaktadır. Oysaki her sporcu kendi başına özeldir.
  • Hazırlıklar süreç yerine kısa süreli kazanmaya odaklıdır(16 yaşında burs alsın da bir an evvel Amerika’ya üniversiteye yollayalım).
  • Gelişimsel yaş yerine kronolojik yaşa göre antrenman ve yarışma programı hazırlanmaktadır.
  • Antrenörler kritik dönemin antrenmana adaptasyon hızını yüksek oranda ihmal etmektedir.
  • Temel hareket becerileri ve spor becerileri uygun şekilde öğretilmemektedir. Yüzme teknik odaklı bir spordur ve küçük yaşta öğretilen bozuk teknik ilerki yaşlarda omuzlarda aşırı baskılara ve kaslarda fazladan yüklere neden olmaktadır. Bu da nabzın olması gerekenden fazla yükselmesine ve hatta kalp krizine neden olmaktadır.
  • Yüksek bilgi birikimine sahip antrenörler elit sporcularla, gönüllü ya da deneyimsiz antrenörler gelişmekte (büyümekte) olan sporcularla çalışmaktadır. Oysaki “ağaç yaşken eğilir”, asıl olarak çocuklarla çalışacak bilgili – deneyimli antrenörlere ihtiyaç vardır.
  • Ailelerin sporcu gelişimi konusunda bilgileri sınırlı-geliştirilmelidir. Tribünden çocuğuna hırs vermeye çalışmak için düdük öttüren veya bağıran ve/veya çocuğu yavaş yüzüyorsa sinirlenip kızan veliler görüyoruz. Ya da çocuğuna daha fazla antrenman yaptırması için velilerin antrenöre ekstra ücret ödediğine tanık oluyoruz.
  • Birçok spor dalında yarışma sistemleri sporcu gelişimini baskılamaktadır. Yüzme gibi yüksek performans ve tekniğin bir arada olduğu  bir branşta bu iyi kontrol edilmeli, gereğinden fazla metrajlı antrenmanlar uygulanmamalıdır.
  • Yetenek tanımlama sistemi bulunmamaktadır, uzun mesafeciye(slow twitch kas grubuna sahip sporcuya) kısa mesafeci(fast twitch kas grubuna sahip sporcunun) antrenmanları yaptırılmaktadır. 
  • Çoğu antrenör giriş, gelişme, ana set, soğuma gibi antrenman bloglarını dikkate almamaktadır, 16x50m maksimum tempoda yapılan bir setin akabinde arada toparlanma olmadan 4x400m(amaç ne?) gibi yorucu ve uzun bir set yaptırıldığına defalarca şahit oldum. Çoğu antrenör, teşkil eden sezon planı yapmamaktadır, elinde yazılı çizili bir program olmadan, o günkü ruh haline göre ezberden antrenman yaptırmaktadır. Her antrenman programı günlük olarak antrenörün elindeki kağıda ve havuzdaki tahtaya yazılmalıdır ve antrenmanlar hedefe göre bütünlük ve ahenk taşımalıdır.
  • Okullardaki Beden Eğitimi ve Spor uygulamaları, boş zaman değerlendirme programları, Spor Kulüpleri ve Elit yarışma programları arasında bütünlük bulunmamaktadır. Örneğin gündüz okulda futbol oynayan çocuk akşam yüzmektedir, böylece sakatlıklar oluşabilmektedir. Fonksiyonel antrenman(functional training) olarak bilinen branşa özgü kara çalışmaları son derece az yapılmaktadır.
  • Çocukların yüzme branşlarına(sırtçı, serbestçi gibi) yönelme/yöneltme girişimi çok erkendir (gelişme çağına girmeden başlatılıyor, oysaki o yaştaki çocuğa oyunla beraber doğru yüzme öğretilmelidir).
  • Kendi başlarına antrenman yapan yetişkinler (masterlar) kendilerini bilmeden(fizyolojik yetilerini, kan ve efor değerlerini ölçmeden) büyük hedefler koymakta veya antrenör eşliğinde çalışan master’lara ise kapasitelerinden fazla yüklenilmekte ve sonuç olarak sağlık problemleri ortaya çıkmaktadır.
  • Sezon başında alınan lisans için gereken sağlık raporunu çoğu kulüp ihmal etmektedir. Ayrıca yılda bir kez yapılan gelişigüzel bir sağlık kontrolü yetersizdir. Sporcular düzenli sağlık kontrolüne girmelidir. Özellikle Master yüzücüler(25 yaş ve üzeri) düzenli olarak (en az 6 ayda bir) check-up yaptırmalıdır.

Uzun Süreli Sporcu Gelişim Modeli Uygulama

Adaptasyon: Organizmada meydana gelen fonksiyonel ya da morfolojik değişim, Adaptasyon seviyesi kişisel genetik özelliklere bağlı olarak değişir.

Antrene Edilebilirlik: Uyarana hızlı adaptasyon, sporcunun genetik yapısı ve özel uyarana cevabı bireysel farklılıklar oluşturur. Farklı seviyelerdeki gelişim-büyüme ve antrenman uyaranına bireysel gelişim ortaya koyma olarak da kullanılmaktadır.

Gelişimin Kritik Dönemi: Antrenman parçaları için en yüksek etkinin ortaya çıkacağı dönemi ifade eder. Antrenmanla geliştirilmesi hedeflenen özel uyarıların zamanlaması (periyotlaması) ile en uygun yüksek etkinin büyüme ve gelişme için hazır olma düzeyine göre planlama gerektirir.

En Yüksek Uzama Hızı: Bireysel büyüme-gelişme takibinde kullanılan kişiye özel antrenman planlamaları için gerekli grafiksel takibin yapılacağı ve Dayanıklılık, Kuvvet, Sürat, Beceri-Koordinasyon, Esneklik çalışmalarının zamanlamasını planlayarak kişiyi en yüksek performans düzeyine çıkartma modelinin en önemli parçasıdır. Kişinin yıllık uzama miktarına göre grafiğe yerleştirilmesi ile tespit edilir. Yapılacak tüm antrenman programları kişiye özel büyüme-gelişimine göre planlanarak kişinin en yüksek performansa ulaşması hedeflenmektedir.

ltadveyas

Velinin Rolü

Çocuğunuun fiziksel gelişimi ve psikolojisi konusunda ilgili ve farkındalık sahibi olmalı ve bu sınırların dışında beklenti içine girmemelidir. Antrenörü antrenörlüğe bırakmalı ama çocuğuyla da haftada bir antrenman hakkında konuşmalı, sorular sormaktan çekinmemeli, çocuğun rahatsız olduğu bir durum olduğu zaman antrenörü ile görüşmelidir. Antrenörün çocuktan olan beklentilerini antrenörle görüşmeli ve çocuğa gereğinden fazla yükleniliyorsa gerekirse çocuğun kulübünü değiştirmelidir. Öncelikle çocuğun yüzmeden keyif aldığından emin olmalıdır.

Sporcunun Rolü
Sporcular antrenörün belirlediği gün ve saatlerde mutlaka antrenmana katılmalıdır. “Yarışmada antrenmansızda yüzerim, yeter bu kadar antrenman” gibi kendi kendilerine karar vermemelidirler. İstekli ve yetenekli olmak, yüzmeyi sevmek gerekli ama yeterli değildir, bunlarla beraber sporcuların gayret göstermesi bir hareketi doğru yapana kadar tekrar etmekten vazgeçmemeleri gerekmektedir. Üst gruba geçmek için acele etmemelidir, antrenörü yeterli gördüğü taktirde bir üst aşamaya geçmelidir. Antrnörü istesede de istemese de düzenli olarak 6 ayda bir tam sağlık kontrolü(check-up) yaptırmalıdır. Koyduğu hedefler gerçekleşmedikçe sporcu yüzmeden soğur, bu durumda yüzmeden keyif almadığı veya sağlık problemlerinin izin vermediği durumda yüzmeye ara vermelidir, bu durum en az 3 kez tekrarlanırsa antrenman programını değiştirmesi, hedeflerini düşürmesi için antrenörüne geri bildirim yapmalıdır, hatta gerekirse kulübü bırakarak rekreasyon(sporda kalma ve rehabilitasyon) amaçlı olarak devam etmelidir(özellikle master yüzücüler için). Bireysel olarak devam eden master yüzücüler artık hem veli hem antrenör hem de sporcudur ve yukarıda bahsedilen rolleri yerine getirmelidir.

Antrenörün Rolü
Tutkulu ve istekli, yüzmeyi seven, iş olsun diye değil gerçekten bu işten keyif alan bir kişilikte olmalı. Tek doğruya inanan değil alternatiflere ve yeni fikirlere açık zihniyette olmalı. Okuyan, izleyen, kendi kulübündeki sistemi diğer seviyedeki kulüplerin sistemiyle karşılaştıran karakterde olmalı. Sadece gruba değil kişiye özel programlar da hazırlamalıdır. Çağdaş teknikler konusunda bilgi sahibi olmalı, basmakalıp sözler (dizini kırma, ileri uzan, başını kaldırma gibi) sarfederek zaman doldurmalalı, bunun yerine hataların sebep olduğu dezavantajları(örneğin hız ve zaman kaybı, gereğinden fazla yorgunluk gibi), zararları(örneğin elin suya çapraz girişinin neden olduğu omuz sakatlıkları gibi) sebep-sonuç ilişkisine dayalı akılda kalıcı örnekler vermeli. Başka kulüplerin antrenmanlarını kopyalamamalı, kendi sporcularının düzeylerine uygun ve gerçekçi antrenman programları hazırlamalı. Her antrenman programı kağıtta yazılı olmalı ve antrenman öncesinde sporcularla paylaşılmalı, sporcuya antrenman öncesinde sözlü olarak anlatılmalı, önemli setler 2-3 kez vurgulanmalı ve sporcuların anladığından emin olmak için kendilerine anlattırılmalı. Antrenman programlarının yanında makro sezon planları(sezon hedefleri) hazırlamalı. Güvenli ve rahat bir ortamda antrenman yaptırmalı. Çocuya hem görsel hem işitsel hem de bilişsel açıdan teknikleri öğretebilecek yetide olmalı(say it, show it, do it). 

Her şeyden önemlisi; antrenör sporcusunun, master sporcu ise kendisinin fizyolojisini çok iyi tanımalı, takıp etmeli ve fizyolojisine uygun program hazırlamalıdır. Biraz açarsak; sporcular hızlı kasılan ve yavaş kasılan farklı kas gruplarına sahip olabilir, hızlı kas gruplarının yoğun olduğu bir sporcuya yavaş kasılan kas grubuna ilişkin antrenman uygulamak gelişme sağlamayacağı gibi yüzmeden soğumasına neden olabilir veya yarışmalarda sakatlık doğurabilir. Örneğin 50-100m yarışlarına uygun fizyolojideki bir yüzücünün 400-800m serbest yarışlarına katılması aşırı yüklenmeye ve beraberinde kalp krizine veya sakatlanmalara neden olabilir. Aynı şekilde 25 yaşından büyük “master yüzücü” olarak tabir edilen iş hayatının yanında yüzme antrenmanlarına devam eden sporcuların öncelikli hedefi rekreasyon (sporda kalma, sağlıklı yaşam ve rehabilitasyon) olmalıdır.

 

Referanslar: 

http://bilisimspor.com/ortasporcugelisim.asp

http://ltadswim.com/ltad/

Emrah Özsevim – Yüzme Antrenörü / Maraton Yüzücüsü

 

Ağustos 2019
P S Ç P C C P
« Eki    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  
Günün Sözü

Ya hedefinize göre çalışın ya da çalışabileceğiniz bir hedef belirleyin...